Slapeloosheid: begrijpen, in kaart brengen en aanpakken

Slapeloosheid betekent dat je moeilijk in slaap valt, moeilijk blijft slapen of te vroeg wakker wordt, en dat je daar overdag last van hebt. Komt het minstens drie nachten per week terug, al drie maanden lang, dan spreken we van chronische slapeloosheid, en dan is cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-I) de aanbevolen eerste keuze^[1]^[2].

Door Andy Leleux, slaaptechnoloog · Bijgewerkt op 27 oktober 2026

Het belangrijkste

Slapeloosheid wordt bepaald door de moeite om te slapen en de gevolgen overdag, niet door een aantal uren^[1].
Chronisch: minstens drie nachten per week, al minstens drie maanden^[1].
CGT-I wordt als eerste aanbevolen, nog vóór slaapmiddelen^[1]^[2].
Met de ISI-test schat je de ernst in twee minuten in^[3].

De gidsen

Wat is slapeloosheid?

We spreken van slapeloosheid als je moeilijk in slaap raakt of moeilijk blijft slapen (lang wakker liggen voor je inslaapt, wakker worden in de nacht, te vroeg wakker zijn) terwijl je de tijd en de omstandigheden hebt om te slapen, en als je dagen eronder lijden: vermoeidheid, concentratie, stemming^[1].

Het is dus geen kwestie van uren. Sommige mensen slapen weinig en voelen zich uitstekend; anderen slapen zeven uur, maar hebben onderbroken nachten en moeilijke dagen.

Tijdelijk of chronisch

Tijdelijke slapeloosheid volgt vaak op een gebeurtenis: stress, rouw, ziekte, een reis. Meestal neemt ze af als de situatie tot rust komt.

Ze wordt chronisch als de problemen minstens drie nachten per week terugkomen, al minstens drie maanden^[1]. Wil je weten waar je staat, lees dan Heb ik slapeloosheid?.

Wat slapeloosheid in stand houdt

Als slapeloosheid aanhoudt, is het niet langer alleen de oorspronkelijke gebeurtenis die ervoor zorgt dat ze aanhoudt. Vaak zijn het de manieren waarop je probeert te compenseren die haar in stand houden:

langer in bed blijven of vroeger gaan slapen “om bij te slapen”, waardoor je slaap versnippert;
een dutje doen, waardoor je 's avonds minder slaapdruk hebt;
wakker in bed blijven liggen en vechten om te slapen, waardoor je bed verbonden raakt met spanning;
je zorgen maken over je slaap en de gevolgen ervan, waardoor je alerter bent op het moment dat je gaat slapen.

Precies op die mechanismen werkt CGT-I in. Meer weten: de oorzaken van slapeloosheid.

Hoe slapeloosheid behandeld wordt

Bij chronische slapeloosheid bij volwassenen zetten de Europese en Amerikaanse richtlijnen cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-I) op de eerste plaats, bij een zorgverlener of digitaal^[1]^[2]. Het beperken van de tijd in bed en stimuluscontrole horen bij de meest doeltreffende onderdelen ervan^[4].

Slaapmiddelen kunnen af en toe helpen, voor korte duur, en bespreek je met je arts^[1]. Neem je ze, stop er dan nooit op eigen houtje mee.

Je slaap in kaart brengen

Drie gratis hulpmiddelen om een duidelijker beeld te krijgen, zonder account:

Veelgestelde vragen

Is slapeloosheid een ziekte?

Als ze chronisch is en je dagen belast, ja: het is een erkende slaapstoornis die behandeld kan worden. CGT-I is de aanbevolen eerste keuze.

Hoelang duurt slapeloosheid?

Tijdelijke slapeloosheid duurt enkele dagen tot enkele weken. Van chronische slapeloosheid spreken we na drie maanden, met minstens drie slechte nachten per week.

Moet ik met slapeloosheid naar een arts?

Ja, als ze aanhoudt of je dagen belast, als je al lang slaapmiddelen neemt, of als je luid snurkt met ademstops of overdag erg slaperig bent.

Kun je slapeloosheid behandelen zonder medicatie?

Ja: CGT-I is een methode zonder medicatie, die als eerste keuze wordt aanbevolen bij chronische slapeloosheid bij volwassenen. Je volgt ze bij een zorgverlener die erin opgeleid is, met een digitaal programma, of allebei.

Bronnen

[1] Riemann D, et al. The European Insomnia Guideline: an update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. J Sleep Res. 2023;32(6):e14035. PubMed

[2] Edinger JD, et al. Behavioral and psychological treatments for chronic insomnia disorder in adults: an AASM clinical practice guideline. J Clin Sleep Med. 2021;17(2):255-262. PubMed

[3] Morin CM, et al. The Insomnia Severity Index: psychometric indicators to detect insomnia cases and evaluate treatment response. Sleep. 2011;34(5):601-608. PubMed

[4] Furukawa Y, et al. Components and delivery formats of cognitive behavioral therapy for chronic insomnia in adults. JAMA Psychiatry. 2024;81(4):357-365. PubMed

Deze gids informeert, maar vervangt niet het advies van een arts of psycholoog. In nood kun je dag en nacht bellen naar de Zelfmoordlijn op 1813 in België of 113 in Nederland. Bij direct gevaar bel je 112.